Әлеуметтанулық деректер басқару шешімдерінің негізі ретінде барған сайын жиі пайдаланылады: олар бойынша бағдарламалар түзетіледі, бюджеттер қайта бөлінеді, ведомстволар жұмысы бағаланады. Сонымен бірге іріктеменің шекті қателігі — сандар арасындағы қандай айырмашылықты талқылаудың мәні бар екенін айқындайтын параметр — басқару құжаттарында сирек айтылады.
«±3,1%» нені білдіреді
Шекті қателік берілген ықтималдықпен бүкіл бас жиынтық бойынша шынайы мән орналасатын аралықты сипаттайды. Егер екі өңір ±3,1% қателікте 47% және 50% көрсетсе, олардың сенімділік аралықтары қабаттасады — бір өңірде көрсеткіш жоғары деп тұжырымдауға негіз жоқ.
Мәселе ішкі іріктемелермен жұмыс істеу кезінде күшейеді. 1 500 респонденттен тұратын жалпыұлттық іріктеме ел бойынша жарамды дәлдік береді, бірақ 17 өңірге бөлгенде әр ұяшықта жүзден аз бақылау қалады да, қателік ±10% және одан жоғары деңгейге дейін өседі. Мұндай деректерге құрылған өңірлік рейтингтер негізінен кездейсоқ ауытқуларды көрсетеді.
Кез келген есепке қойылатын үш сұрақ
- Шекті қателік тұтас іріктеме үшін емес, тұжырым жасалып отырған ішкі топ үшін қандай?
- Барлық сүзгілерден кейін — өңір, жас және мәртебе бойынша бір мезгілде — ұяшықта қанша бақылау қалды?
- Әдістеме өткен толқыннан сақталды ма, әлде сұрақтың тұжырымы, сауалнама тәсілі не іріктеме құрылымы өзгерді ме?
Егер орындаушы сізді қызықтыратын ішкі топ бойынша қателікті бір минут ішінде айта алмаса, бұл сан есептелмеген — оған шешімде сүйенуге болмайды.
Практикалық тұжырым қарапайым: талдаудың әр қимасы бойынша шекті қателікті көрсету талабы орындаушының қалауына қалдырылмай, техникалық тапсырмаға енгізілуі тиіс. Бұл жұмысты қиындатпайды — оның нәтижесін пайдалануға жарамды етеді.